Ekonomitë e evropës

Pavarësisht se të gjithë kanë ngulur vështrimin nga telashet e Amerikës, eurozona duket gjithnjë e më e brishtë dhe rënia e kërkesës së brendshme është përgjegjësja kryesore.

Është brishtësia e dukshme e ekonomisë së brendshme që shkakton më shumë dhimbje koke sot. Shumë gjëra do të varen nga mundësia që konsumatorët gjermanë, tradicionalisht kursimtarë, që ishin më pak të prekur prej rritjes së çmimeve të banesave dhe kriza e kredive të plotësojnë boshllëkun e kërkesës së vendeve të tjera në rajon. Deri tani, shenjat nuk janë inkurajuese.

Shumë pak njerëz besojnë tashmë se ekonomitë e Evropës mund të injorojnë lajmet e këqija që vijnë nga jashtë. Jean-Claude Trichet, kreu i Bankës Qendrore Evropiane tani pranon se “ngrysja” në Amerikë do të errësojë gjithsesi edhe perspektivën e zonës euro. Eksportuesit, të goditur tashmë nga forcimi i euros, nuk mundet të mos e kenë të vështirë kur shohin se tregu i tyre i dytë për nga madhësia (Amerika), merr për poshtë. Megjithatë, politikanë dhe bankierë hezitojnë të pranojnë dobësitë e brendshme. Përsëritja e vazhdueshme që ata i bëjnë “themeleve të fortë” të Evropës dhe “mungesës së ekuilibrave” ngjan më shumë me dëshira apo vetëkënaqësi.

Faktet tregojnë se Evropa nuk po përballon mirë stuhitë financiare globale. Të dhënat e bëra publike më 14 shkurt tregojnë se ekonomia e eurozonës pati një ngadalësim të befasishëm në fund të 2007. GDP-ja u rrit me vetëm 1.5 për qind në tremujorin e fundit, më e madhe se në Amerikë, duhet pranuar, por gjithsesi shumë më e ulët se më parë. Rritja e GDP-së në dy ekonomitë më të mëdha,Gjermani dhe Franca ishte më e dobët se sa mesatarja e eurozonës. Dhe ndonëse të dhënat për Italinë ende nuk kanë dalë, ekonomistët në Barcklays Capital pranojnë se ekonomia e saj ka pësuar rënie. Veprimtaria ekonomike nëpër Evropë duket se është ngadalësuar më tej në fillimin e këtij viti.

Ajo çfarë shqetëson është se humbja e vrullit të Evropës ka ardhur më shumë nga rënia e kërkesës së brendshme se sa nga rënia e eksporteve. Një pasqyrë e plotë e tremujorit të fundit ende nuk ka dalë, por pritet që të tregojë se edhe shpenzimet konsumatore pësuan rënie. Shitjet me pakicë ranë me 1% gjatë vitit që kaloi. Në Gjermani, ku shpresat për një ringjallje të konsumatorëve kishin marrë shpesh herë hov, shitjet ranë me 3%. Prapa këtyre të dhënave të zymta qëndrojnë blerësit gjithnjë e më nervozë. Shkalla e besimit të konsumatorit, matur nga Komisioni Evropian ka rënë me 10% që nga korriku 2007-s, rënia më e madhe kjo që nga fillimi i 2003-it. Huamarrja nga familjarit ka rënë shumë, pjesërisht për shkak të rritjeve të mëhershme në normat e interesit, por edhe pse bankat në telashe janë bërë shumë më dorështrënguara në huadhënie.

Një brishtësi e tillë bie ndesh me pretendimet se ekonomia e Evropës e ka fuqinë e brendshme për t’i bërë ballë një recesioni në Amerikë. Në të vërtetë, pjesët e ekonomisë që janë më të ekspozuara ndaj kërkesës që vjen prej jashtë eurozonës kanë një performancë më të mirë se sa ato që mbështeten në shpenzimet e brendshme.

Të gjithë këto tregojnë për një ekonomi që lëkundet jo për shkak të eksporteve në ulje, por sepse konsumatorët evropianë krejt papritur janë më pak të gatshëm të shpenzojnë. Një kujdes i tillë mund të duket i tepërt. Në fund të fundit, tregu i vendeve të punës duket i fortë: Kohët e fundit, papunësia në eurozonë ra në 7.2%, pika më e ulët në një brez të tërë. Është e zakonshme që evropianët kursejnë një pjesë më të madhe të të ardhurave të tyre se sa konsumatorët në Amerikë apo Britani, kështu që financat e familjarëve janë më pak të “tendosura” në vendet e eurozonës. Megjithatë, konsumatorët kanë gjithsesi shumë arsye për t’u mbërthyer prej ankthit.

Mbi të gjitha është inflacioni kokëfortë. Rritja e çmimeve të naftës dhe ushqimeve vazhdon të gërryejë fuqinë blerëse të konsumatorëve. Inflacioni në eurozonë arriti në 3.2 për qind gjatë janarit, niveli më i lartë ky që kur u fut euro në vitin 1999. Dhe ndonëse janë krijuar shumë vende pune vitet e fundit, pagat reale kanë qëndruar në vend. OECD, një think-tank i vendeve të pasur, pranon se pagesa mesatare në sektorin privat në eurozonë u rrit me 2.4 për qind vitin që kaloi. Kjo ishte një rritje e lehtë krahasuar me 2006, por gjithsesi nuk mjafton aspak për të ruajtur ritmin e çmimeve. Rritja e kostos së jetesës është kthyer në një temë të debateve politike.

Kudo, tregjet e banesave kanë rënie, edhe pse çmimet po bien njëherësh në Irlandë dhe Gjermani. Kjo rënie, së bashku me luhatshmërinë e kohëve të fundit në bursa i ka bërë konsumatorët nervozë, thotë Julian Callou tek Barclays Capital. Vlerat e ndryshueshme të aseteve, inflacioni i lartë dhe një treg pune si gjallëruar janë karakteristika tipike të një cikli biznesi, që shfaqen pikërisht kur ekonomitë nisin të ngadalësojnë ritmin. “Është njësoj sikur konsumatorët të ndiejnë se po afron nj tërmet”, thotë Callou.

Ky paralajmërim sizmik nuk ka kaluar pa u vënë re nga Banka Qendrore Evropiane. Në intervistat e dhëna fundjavën që kaloi, Trichet konfirmoi se BQE-ja mendon se tashmë risku ndaj ekonomisë “është i afërt”. Ai nuk ka lënë më të kuptohet se ka mundësi për një ulje të normave të interesit. Megjithatë, shqetësimet se inflacioni mund të vazhdojë të qëndrojë në nivele mbi 2 përqindëshin e caktuar nga EQB-ja si limit tregojnë se nuk është gati të lehtësojë tani politikën monetare.

Në çdo rast, duke qenë se konsumatorët janë kaq të shqetësuar për rritjen e çmimeve, një ulje në normën e interesit mund të mos rrisë besimin. Pjesë e inflacionit të sotëm mund të jetë transitore, pjesa qendrore që përjashton energjinë, ushqimin, alkoolin dhe duhanin është vetëm 1.9%, por ngurtësitë e mirënjohura të eurozonës thjeshtë tregojnë se çmimet dhe pagat janë më pak reaguese ndaj një rënie ekonomike se sa në Amerikë dhe Britani. Në vitet e fundit, inflacioni në eurozonë ka qenë më shpesh mbi nivelin 2% se sa nën të. Megjithatë, tregjet janë gati të vënë bast se BQE-ja do të ulë shumë shpejt normat e interesit, siç bëri në një situatë të ngjashme në vitin 2001.

Në disa vende ka hapësirë edhe për një shtytje nga ana fiskale. Spanja dhe Irlanda, ku kërkesa ka më shumë gjasa të goditet për shkak të tregut të banesave dhe kredive, kanë avantazhin se kanë teprica buxhetore prej 2 për qind të GDP-së. Rritja e TVSH-së vitin që kaloi e ndihmoi Gjermaninë të përmirësojë bilancet e veta e madje të krijojë edhe hapësirë për ulje modeste të taksave të tjera këtë vit. Por, vende të tjera kanë më pak hapësirë manovrimi. Franca i uli shumë taksat vitin që kaloi; deficiti i saj buxhetor, ashtu si ai i Italisë është tashmë mbi 2% të GDP-së.

Eurozona mund të vuajë edhe një rënie që pritet të ndodhë së afërmi në Evropën Lindore, e cila ka qenë një burim i dobishëm i kërkesës po ku shumë ekonomi duken sërish të brishta. Një ngushëllim mund të jetë fakti që euro duket se është stabilizuar kundrejt dollarit; frika për një shpartallim të dollarit kanë rënë, të paktën për momentin. Është brishtësia e dukshme e ekonomisë së brendshme që shkakton më shumë dhimbje koke sot. Shumë gjëra do të varen nga mundësia që konsumatorët gjermanë, tradicionalisht kursimtarë, që ishin më pak të prekur prej rritjes së çmimeve të banesave dhe kriza e kredive, të plotësojnë boshllëkun e kërkesës së vendeve të tjera në rajon. Deri tani, shenjat nuk janë inkurajuese.